Thursday, February 10, 2011

सांख्यदर्शनम्


सांख्यदर्शनम् वेदमूलकम् प्राचीनतमं चास्ति। वैदिकसाहित्ये सांख्यसम्मताः सिद्धान्ताः यत्र-तत्र समुपवर्णिताः सन्ति। "अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णाम्" इति उपनिषद्वाक्यं सांख्यदर्शनस्य बीजभूतं तत्त्वमस्ति। सत्त्वादिगुणानां, महदादिकरणानां प्रकृतिपुरुषयोश्‍च वर्णनम् अनेकेषु स्थलेषु, उपनिषत्सु समुपलभ्यते। अर्थात् वेदसम्मतं सांख्यदर्शनं पुराणेतिहासादिषु भूयो भूयः प्रशंसितमस्ति। सांख्यदर्शनस्य सृष्टिप्रक्रिया सर्वेषु पुराणेषु, प्रायः स्वीकृतमेवस्ति। श्रीमद्‍भागवद्‍गीतायां सांख्यदर्शनम् बीजरूपेण अवलोक्यते जनसामान्यैः। किंबहूना सांख्यदर्शनस्य गुणत्रयवादस्तु वैदिकवाङ्‍मये लौकिकवाङ्‍मये च सर्वत्र सुप्रसिद्धमेवास्ति। अत एव समग्रेषु भारतीयदर्शनेषु अत्यन्तं गौरवास्पदं स्थानं लभते सांख्यदर्शनम्।

No comments:

Post a Comment